| بررسی روند کاهشی و شکست رژیم در سری‌های بارش و دبی: تفکیک تغییر تدریجی از جهش ناگهانی |
| کد مقاله : 1047-CONFIHA |
| نویسندگان |
|
اتابک فیضی *1، یوسف طالعی کله سر2 1دانشیار گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران 2دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مهندسی عمران- مهندسی و مدیریت منابع آب، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران |
| چکیده مقاله |
| ناایستایی دبی رودخانه می‌تواند به شکل روند تدریجی، جهش ناگهانی یا چند رژیم پیاپی بروز کند و تفکیک این الگوها پیش‌نیاز برنامه‌ریزی منابع آب است. در این پژوهش، سه سری بارش و سه سری دبی سالانه حوضه بالیخلوچای، شامل ایستگاه یامچی در بالادست سد یامچی و پل‌الماس و گیلانده در پایین‌دست آن، تحلیل شدند. چهار آزمون تک‌شکستی پتیت، SNHT، بویشاند و CUSUM با بوت‌استرپ بلوکی و کنترل نرخ کشف کاذب اجرا شدند و نتایج آن‌ها با آزمون جهش پس از تعدیل روند، مدل‌های چندشکستی PELT و بای-پرون و اعتبارسنجی شبیه‌سازی مقایسه شد. هر سه سری دبی روند کاهشی مقاوم به خودهمبستگی داشتند، اما روند بارش به روش آزمون وابسته بود و در بارش شکست معنی‌داری تأیید نشد. در گیلانده، میانگین دبی از سال آبی 1377 به بعد حدود 83 درصد کاهش یافت و سهم ماه‌های بدون جریان از 24 به 56 درصد رسید. PELT در پل‌الماس و گیلانده سه رژیم شامل یک رژیم پایه، یک دوره گذار با کاهش تند از سال 1375 و یک رژیم کم‌آب از سال 1387 شناسایی کرد. شبیه‌سازی نشان داد آزمون‌های تغییر سطح، روند خطی را تقریباً همیشه به‌صورت شکست تشخیص می‌دهند. مرحله نخست کاهش دبی پایین‌دست پیش از بهره‌برداری از سد یامچی و مرحله دوم پس از آن و بدون شکست هم‌زمان در دبی ورودی مخزن و بارش رخ داد. |
| کلیدواژه ها |
| نقطه تغییر، روند تدریجی، PELT، بوت‌استرپ بلوکی، ناایستایی |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
