| روایت یک سیلاب، روایت یک سد بازآفرینی هیدرولیکی سناریوی بدون سد در سیلاب سال 1380 جنگل گلستان |
| کد مقاله : 1088-CONFIHA |
| نویسندگان |
|
حامد تقی زاده *1، حسین دهقان2 1رئیس هیئت مدیره 2معاون برنامه ریزی شرکت آب منطقه ای استان گلستان |
| چکیده مقاله |
| سیلاب مردادماه ۱۳۸۰ جنگل گلستان با دبی اوج حدود ۳۰۱۷ مترمکعب بر ثانیه، یکی از مخرب‌ترین رخدادهای سیلابی ایران به شمار می‌رود که با وجود تلفات انسانی و خسارات گسترده، هم‌زمان با نخستین سال آبگیری سد گلستان رخ داد و بخش قابل‌توجهی از ظرفیت مخزن برای پذیرش و ذخیره موج سیلاب در دسترس بود. در این پژوهش، این رخداد با استفاده از مدل دوبعدی HEC-RAS بازآفرینی و نتایج آن با شواهد حاصل از تصاویر ماهواره‌ای پس از رخداد سیلاب اعتبارسنجی شد. سپس با حذف سد گلستان از مدل، سناریوی فرضی نبود سد شبیه‌سازی و پیامدهای هیدرولیکی و مخاطره‌آمیز آن در پایین‌دست ارزیابی گردید. نتایج نشان داد که در نبود سد، بخش وسیعی از شهر گنبدکاووس و اراضی پایین‌دست با افزایش قابل‌توجه گستره آب‌گرفتگی، عمق و شاخص مخاطره مواجه می‌شدند و پیامدهای سیلاب می‌توانست به مناطق پایین‌دست گرگانرود نیز گسترش یابد و احتمال وقوع خسارات انسانی و اقتصادی فاجعه‌بار به‌طور چشمگیری افزایش می‌یافت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه کنترل سیلاب از اهداف سد گلستان بوده است، اما کاهش چشمگیر ظرفیت مؤثر مخزن در اثر رسوب‌گذاری، توان فعلی آن برای ایفای نقشی مشابه سال ۱۳۸۰ را محدود کرده است. ازاین‌رو، مدیریت خطر سیلاب در شرایط کنونی نمی‌تواند صرفاً بر ظرفیت باقی‌مانده سد متکی باشد و شناخت کمی پیامدهای سیلاب‌های حدی با لحاظ وضعیت واقعی و کنونی مخزن، ارزیابی مناطق در معرض خطر و تدوین اقدامات پیشگیرانه و اضطراری متناسب با این سناریوها، ضرورتی اساسی برای کاهش خطر سیلاب در حوضه آبریز گرگانرود است. |
| کلیدواژه ها |
| سیلاب حدی، سد گلستان، شبیه سازی دوبعدی، ظرفیت مخزن، علاج‌بخشی سد |
| وضعیت: پذیرفته شده |
