| بررسی علل شوری و ارائه راهکارهای بهبود کیفیت جریان در رودخانه قزل‌اوزن |
| کد مقاله : 1106-CONFIHA |
| نویسندگان |
|
رضا چنانی ضمدی * دانشجو |
| چکیده مقاله |
| هر رودخانه قزل‌اوزن به‌عنوان شاهرگ بنیادین هیدرولوژیکی در پهنه شمال‌غرب کشور و حوزه آبریز خزر، نقشی بی‌بدیل و حیاتی در پایداری اکوسیستم‌های طبیعی، تأمین امنیت آبی-غذایی و رونق اقتصادی بخش‌های کشاورزی و صنعتی منطقه ایفا می‌کند؛ با این حال روند صعودی و نگران‌کننده شوری آب و تنزل شاخص‌های کیفی آن در دهه‌های اخیر، تعادل اکوهیدرولوژیک حوضه را با تهدیدی سیستماتیک مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با اتکا به تحلیل یکپارچه داده‌های هیدرومتری و مطالعات هیدروژئوشیمیایی، به کالبدشکافی چندوجهی ریشه‌های شوری‌زایی در تلاقی محرک‌های لیتولوژیک، مداخلات انسانی و چالش‌های حکمرانی منابع آب می‌پردازد. تحلیل‌های فرآیندی نشان می‌دهد اگرچه هوازدگی و انحلال سازندهای تبخیری نئوژن (نظیر سازند قرمز بالایی و قم) بار ژئوژنیک و پایه املاح و یون‌های اصلی را رقم می‌زنند، اما تشدید چشمگیر شوری در مقاطع میانی و پایاب، برآیند مستقیم تحمیلات آنتروپوژنیک است. این فشارها شامل تخلیه متمرکز زه‌آب‌های کشاورزی اشباع‌شده از املاح کودها، تزریق پساب‌های تصفیه‌نشده صنعتی و اختلال در گرادیان هیدرولیکی آبخوان‌ها بر اثر برداشت‌های بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی است. علاوه بر این، خشکسالی‌های اقلیمی، افزایش نرخ تبخیر-تعرق و احداث سازه‌های ذخیره‌سازی بالادست، با افت محسوس دبی پایه منجر به زوال توان رقیق‌سازی هیدرولیکی و فروپاشی ظرفیت خودپالایی بستر جریان شده است. این پژوهش ضمن عبور از الگوهای مدیریت جزیره‌ای، بسته‌ای راهبردی و به‌هم‌پیوسته مبتنی بر اصول مدیریت یکپارچه حوضه آبریز (IWRM) پیشنهاد می‌دهد که محورهای آن شامل بازطراحی الگوی کشت و گذار به آبیاری میکرو، الزام صنایع به استقرار سامانه‌های تخلیه مایع صفر (ZLD)، پایش برخط و تله‌متری شاخص‌های کیفی، و تضمین پایدار حقابه زیست‌محیطی است؛ |
| کلیدواژه ها |
| کیفیت آب، شوری جریان، سازندهای تبخیری، مدیریت یکپارچه حوضه، قزل‌اوزن. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
