تحلیل توأمان خشکسالی هیدرواقلیمی و سیلاب‌های هم‌زمان در استان قم با کاربرد شاخص‌های SPI، SPEI و SSI

کد مقاله : 1215-CONFIHA

نویسندگان

احمدرضا صادقی خو * دانشجو

چکیده مقاله

خلاصه خشکسالی و سیل دو پدیده‌ی متضاد اقلیمی‌اند که در دهه‌های اخیر به‌طور هم‌زمان در بسیاری از مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران مشاهده شده‌اند. این مطالعه با هدف تحلیل توأمان خشکسالی هیدرواقلیمی و رخدادهای سیلابی در استان قم انجام شد. بدین منظور از سه شاخص استاندارد استفاده شد: شاخص بارش استانداردشده (SPI) برای پایش خشکسالی هواشناسی، شاخص بارش–تبخیروتعرق استانداردشده (SPEI) برای لحاظ کردن اثر دما و تبخیروتعرق، و شاخص جریان استانداردشده (SSI) برای پایش خشکسالی هیدرولوژیک. داده‌های بارش و دمای ایستگاه سینوپتیک قم (۱۳۷۰–۱۴۰۰)، دبی ماهانه (۱۳۷۴–۱۳۹۰) و بیشینه دبی لحظه‌ای سیلاب‌ها (۱۳۵۴–۱۳۹۸) ایستگاه شادآباد بر روی رودخانه قمرود گردآوری و پس از کنترل کیفیت و بازسازی خلأهای آماری، شاخص‌ها در مقیاس‌های زمانی کوتاه‌مدت و بلندمدت محاسبه شد. سپس با تحلیل هم‌رخدادی و بررسی هم‌زمانی دوره‌های خشک و رخدادهای سیلابی، الگوهای زمانی–مکانی مشترک این دو پدیده استخراج و رابطه‌ی آن‌ها با نوسانات اقلیمی و ویژگی‌های حوضه ارزیابی شد. نتایج نشان داد بارش سالانه 8/2 میلی‌متر در سال کاهش و دمای میانگین سالانه 045/0 درجه سلسیوس در سال افزایش یافته است. طولانی‌ترین خشکسالی بر (پایه SPEI) 36ماه دوام داشت. بررسی رخدادهای سیلابی نشان داد شرایط خشک پیشین می‌تواند با کاهش نفوذپذیری و افزایش رواناب همراه باشد. با این حال، اثبات رابطه علّی نیازمند داده‌های بارش رخداد و رطوبت خاک است. یافته‌ها می‌توانند مبنای مدیریت یکپارچهٔ منابع آب، تدوین سامانه‌های هشدار هم‌زمان خشکسالی–سیلاب و اصلاح سیاست‌های سازگاری با تغییر اقلیم در استان قم قرار گیرند.

کلیدواژه ها

خشکسالی هیدرواقلیمی، سیلاب، SPI، SPEI، SSI، استان قم، تحلیل هم‌رخدادی

وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر